Pse e sulmuan malësorët Shkodrën në vitin 1912?!

Nga Vasel Gilaj

Pase kryengeritjes anti-turke ose anti- otomane te vitit 1911,e cila kulmoi me ngritjen e flamurit tone kombetar.Ose i pari pase atij te Gjergj Kastriotit.Malesoret e Malesise se Madhe dhe ne vecanti ata te besimit historik- katolik.dhe qe me se shumti e kishin pesuar nga pushtuesi 5 shekullor.Turke,dhe qe po me se shumti edhe e kishin luftuare,ishin bere nje faktore shume i rendesishem tashme edhe ne range kombetar.Te cilet ne nje fare menyre funksiononoin,dhe sa here qe ishte nevoja edhe si nje ushtri e rregullt,kuptohet me kushtet dhe mundesit qe u ofronte koha ne te cilen ata jetonin.
Mirpo c fare ndolli vetem nje vite me vone dhe pase ngjarjes me te lavdishme,te Malesoreve te Malesise se Madhe,te cilet vetem ne pranveren e vitit 1911 i llane lirise dhe pamvaresise se shqiperise 259,te vrare dhe qindera malesor te tjere te plagosur.
Vjeshta e vitit 1912 Cuditerishte Malesoret dhe ne vecanti ata te besimit katolik,dhe qe jetonin me se shumti ne trojet shqiptare te pushtuara nga Mali i Zi,i gjen perkrah ushtrise , Malazeze e cila kishte marre vendimin per te sulmuare ,rrethuar,e pushtuar Shkodren.Dhe qe realishte ndolli dhe jo pake por per 6 muaj me rralle.Qytet dhe qender te cilen Krail Nikolla i Malit te Zi e dinte shume mire se nuk munde ta pushtonte pa ndihmen e Malesoreve,pasi per te hyre ne Shkoder me pare dhe konkretishte nga Mali i Zi duhet te kaloshe nepermjet Malesise se Madhe.
Krail Nikolla kishte vendosur dhe me ndihmen e jo pake vendeve europiane,sic ishin Rusia,Franca,Serbia e tjer qe Shkodren ta benin kryeqytetin e Mali te Zi,perpara vendosjes perfundimtare te kufive te vitit 1913,prandaj gjithcka ndolle ne vjeshten e vitit 1912,dhe qe do te thot se nese shkodra gjendet e pushtuar ateher do ti jepej Mali te Zi.
Po pse u bashkuan malesoret katolik me malin e zi ose ushterin Serbo-Malazeze,eshte kjo nje pyetje qe historia e bene prej mese 100 e sa vitesh,dhe qe realishte nuk e sqarone sepse asaj i mungojne gjykatesit e veretete,dhe qe jan Historianet.Edhe pse realishte jane thene shume te verteta dhe te pa verteta lillur me kete ngjarje,dhe qe eshte me e pa lavdishmja persa u takon Malesoreve te Malesise se Madhe te cilet Krail Nikolla arriti ti mashtroj me grada arme e para,duke u thene se ejani me ne te luftojme Turkun se u jap c ka te doni,dhe Malesoret kete e besuan dhe me se shumti ber besimin fetar,dhe realishte jo per ate Shqipetar.
Dhe kjo realisht ndolli dhe Malesoret Katolik jo vetem se nuk ia ben bam pore u bashkuan me ushtrin Serbo-Malazeze,duke e rrethuar Shkodren dhe banoret e saje me se shumti te besimit Mysliman per jo me pak se 6 Muaj me rradhe.
Gjithsesi,te dhenat e ndryshme historike duan edhe ndonje sqarim po historik dhe konkret,per shembull sic jan te llenat dhe deklarimet,
se sa ishte numeri i malesoreve qe muaren pjese ne rrethimin e shkodres perkrah ushtrise Malazeze e me vone te ndihmuar edhe nga ajo Serbe.
Ka nga ata historian qe thone se perkrah malazezeve ishin 10,000 Malesore te besimit katolik,pasi myslimanet perfshi edhe ata te shkodres perkrahnin perandorin Turke, e kundreshtaret vinin nga trojet shqiptare nen malin e zi,por jo pake te perkrashur edhe nga malesoret e tjer katolik te shqiperise ,deri edhe ne nen shkoder e Lezhe. Realishte nese i referohesh kohes,dhe numerit te popullesise po te asaj kohe keto shifra te duken nje numer i egzagjeruar,e per me teper kure ka te dhena te tjera qe thone se ne rrethimin Malazezo-Malesore te shkodres dhe konkretishte ne Tetor te vitit 1912,kan marre pjese 3000 Malesore Katolik,nderkohe qe ka te tjer qe thone se kan qene 1973
Malesore qe rrethuan shkodren,duhet permendur fakti se si shume si pake, kjo ka ndollur,edhe nje fakt tjeter eshte se Kleri katolik se bashku me Malesoret kan kerkuar qe lufta per mbrojtjen e shkodres duhej zhvilluar,nen flamurin kombetar shqiptare.gje qe perandoria osmane nuk e kishte lejuar,duke i detyruar banoret mysliman te Qytetit te Shkodres dhe te rrethinave qe te luftonin per mberojtjen e qytetin ndaj Malazezeve e Malesoreve me Flamurin dhe kapalen e qeleshen me ylle e hane oso simbolin turk.
E aqe me teper dhe jo per te mbrojtur Malesoret Katolik te Malesise se Madhe te cilet shenuan me kete raste prap e them nje pjes te erret te historise se tyre gjithsesi te lavdishme qofshin te shqiperise ose ne malin zi, kjo mund te kete ardhur edhe si nje hakmarrje,sepse ne pranveren e vitit 1911,kur Malesoret filluan kryengritjen anti- turke, Bedri Pasha ka derguar nga shkodra ne drejtim te Malesise se Madhe dhe konkretishte ne Tuze nepermjet liqenit te shkodres1000 ushtare te cilet me se shumti ishin mysliman shkodran dhe te zonave per-rreth qe te sulmonin dhe asgjesonin malesoret Kaurra qe po luftonin Perandorin.
Sido qofte dhe sido qe ka ndollur eshte e vertete se malesoret vellezerit e tyre,shqiptar arriten qe ti zene rober dhe asnje prej tyre nuk e kane vrare,biles ka patur nga ata qe edhe i jan bashkuar kryengritjes anti -turke edhe pse tashme ishin kthyer ne besimin amaysliman.
Ajo qe duhet ven ne dukje dhe sqaruar me se shumti,eshte fakti se shqiptare realishte luftuan kunder njeri-tjetrit.dhe ku ase njeri nga palet muk se pse dhe me c ka te mburret,se per c fare luftoj pervecse mashtrimit dhe besimit fetare,dhe qe do te thote se nese myslimanet thone se mbrojten qytetin,donin ti ia linin ne dore pushtuesit 500 vjecar turke,ashtu sic edhe malesoret donin qe shkodren ti a jepnin nje pushtuesi tjeter sic eshte ai Malazez,me kete raste dhe shume tragjik historik te lindin edhe disa pyetje jo pake interresante sic jane se perse Ismail Qemali e shpalli pavaresin e shqiperise ne vlore me 28 nentore te vitit 1912 ,kure shkodra,ose ishe kryeqendera e Ilirise ishte e rrethuar dhe e pushtuare nga Malazezet,pse u zgjoll Luigj Gurakuqi,per te shkuar ne vlore dhe jo Ded Gjon Luli.meqenese flamuri ishte ngritur me 1911 ne Malesin e Madhe,ku ishin aso kohe figurat me te njohura te Malesise se Madhe dhe shkodres perpara te cileve dhe jo rralle verberishte ne betohemi dhe perulemi,ku ishin kleriket qofte te besimit katolik apo atij mysliman,ku ishin ata per te cilet ne themi se vendosen kufijte e shqiperise dhe malesise duke e ndare ate dhe per ke dhe ne fafor te kujte punuan,veprime qe kombi shqiptare zor se ka per ti rikuperuare ndojeher,personalitete qe politika aktuale shqiptare e dites i dekoron edhe me urdherin tashme te dalur boje nderi i kombit.
Sido qe ka ndollur eshte e vertete se shkodra shpetoj dhe i mbeti shqiperise por Malesia e Madhe u nda dhe jo pake per faje te vete Malesoreve te cilet kure po vendoseshin kufite dhe fatet e kombit jo pake prej tyre u gjeten perkrahe Ushtrive Serbo-Malazeze.