“Nji lule vjeshtet” nga At’ Gjergj Fishta

Nje nga lirikat ma te bukura te shkruara shqip. Nje poezi antologjike, qe do t’i bante nder cdo kulture letrare.

 

Nji lule vjeshtet

Gjergj Fishta (1871 – 1940)

 

N’atë rrahe t’dekne mbrenda vorrit t’errshem

Tash pluhën jé. Ata dy sŷ t’janë errun,

Ku qiella prirej me sá hana e diella

Terthores s’eper m’sharte vrejn t’njerzimit!

 

T’janë sosun fjalët e ambla e plot urtí,

E ai zâ t’âsht kputë, i cilli bite m’zemër

Si kumbë liret t’tingllueshme, qi prej s’largut

Ndihet tue rá, kur dora e prekë e msueme!

Ehu! po; “deka, qi baras m’derë t’pellazvet

Trakllon, si m’trinë t’kolibavet,” ku i vorfni

Me lot njomë buken, tý edhe ajo ke dera

T’traklloi, e ti kalove porsi voesa

E natës kalon, kur dielli vjen me shndritun

Mbi kobe t’dheut.

Sot përmbi vorr t’kanë bijtun

Hithat e madergona! ’I kryq dullijet,

Qi e pershpirtshme nji dorë t’a vu te kryeni,

Nder to ka hupë, as tjeter send trishtimin

E vorrit nuk t’a zbutë, posë va’it t’trishtueshem

Të hutit t’natës, qi neper curra t’malit

Dhimbshem në rreze t’hanës rrin tue gjimue! . . .

Njai grumbull gursh, qi m’vorr t’randon përsypri,

Vetë gjaksorit t’pashpirt, qi mbyti nierin,

Lugat i duken, n’hikë kah t’bjen nget vorrit,

Edhe t’përqethët atë botë i shkon n’për zęmer.

 

Po, a thue, krejt deka n’asgjâsend t’përpîni

E, posë se do kocijsh edhč ’i grusht pluhen,

Nuk t’la tjeter? Jo! N’pręhen t’Amëshuemit

Pjesa ma e mira e jotja ka flutrue

Me gzue n’dritë t’qiellvet, ku pushon dishiri

 

I nierit t’drejtë, si drita m’sŷ kthiellun.

Po, po, se përtej vorrin shpirti i nierit

Gjallon per jetë! Njeky mendim i ambël

Deken e zbutë e vorrin bân t’pelqyeshem,

Kúr zęmren fa’i s’e grisë. Prej ktij mendimi

 

As vetë per tý s’lotova shum, kúr ndjeva

Se diqe: se n’mâ t’miren lule t’motit

E lae ti ketë shkretí, ku shuen e Drejta

E Paudhnija, ku sundon mizore;

Ku i zhyemi m’vese sod me dorë dhunuese

 

Vesin shinon me Theta t’zí, e selija

M’rrashta t’përgjakshme t’njerzvet m’kambë, ku mbahet.

Ehu? po, se shpirti i yt, kulluet si rrezja

E diellit, qi perfton lulet e erandshme,

Kúr bora dęhet, s’mujt me e bajtë qelbsinen

 

E randë t’ktij sheklli t’zi; por fletët i rrahi

Kah jeta e dytë, ku Njai qi rruzullimin

N’themel e dridhë veç me ’i vetimë t’qerpikut:

Amshon n’lumni shka Atij t’i ket përgjá.

S’kje toka, jo, për ty kje qiella!

 

E tash, qi vetë jam tue ravisë kto karta,

Ti, kushedi, n’per vrrije t’amëshueme

Shkon tue kërkue për lila e drandofille,

Qi s’dijn me u veshkë e ndreqë me ta kunora,

Për me u lulzue mandej ndër t’zjarrtat valle,

 

Qi neper vrrije rrijn tue kndue t’Parrizit:

Ku, fletët e arta bashkë kryqzue me Engjuj,

Kndon Zotit lavde n’për ylbera t’qiellit:

A, marrë krejt n’t’pám t’s’hyjnueshmes faqe t’Zotit,

Porsi m’pasqyrë t’kulluet skjyrton shestimin

 

E rruzullimit, vu prej s’eprës Mende,

E cilla n’t’kenun sendet thirri t’tâna

Prej hijevet t’kthellueshme t’asgjâsendit,

Kur bâni Ajo furín me heshtë t’thellimit,

E me ’i fuqi t’pamatne prapi terrin

 

E pakthellimit, qi atje n’t’skajshmet megje

T’ktij sheklli ndihet mnershëm tue gjimue,

Kah për ledhe plandoset t’rruzullimit,

E atŷ, n’atë dritë plot ambelcim dashtnijet,

Qi porsi lum i kjartë prej Atit t’Dritvet

 

Gjithkah dikohet neper verë t’Parrizit,

Shpirtent e lum krejt m’rreze tu’ i pershi,

T’kthiellta ti i prirë t’vërtetat, t’cillat Hyji

Desht t’muzta nierit ma ia lânun t’shkrueme

Nder fletët t’hyjnueshme t’t’amëshuem Ungjillit.

 

Oh! sá e sá herë, kur n’mbrame shuen natyra,

E tjetër s’ndihet, veç se rryma e prronit,

Qi përmallshem gurgllon n’per rrajë e curra,

Un, lodhë mbi letra t’t’dijshemvet t’kahmotit,

Mbas t’cillvet fjalën rrij tue lmue shqyptare,

 

Dal në dritsore me kundrue shatorren!

Qi i Lumi t’kthielltë ia vuni rruzullimit,

E kqyri hyjt, qi, thue, se njaq sŷ Zotit

Flakojn mbi dhé — kushdi, për me felgrue

Nierin, qi egrue mâ fort prej mnerës s’territ

 

Përbluen punë t’mbrapshta: — e atë botë mendoj për ty.

E, ku ta shoh mâ t’flakshmen tue xhixhllue

Nji hýll, atŷ selín’ un’ tham me vedi,

Ti do ta kesh, e sŷt m’atë hýll pa da

I nguli, e m’bâhet si me t’pá. Me emën

 

Un t’thrras atëbotë n’per terr. Nji váj bylbylit,

Qi përmallshem ndër gemba rrin tue kjá

Fatin e vet, e ndoshta, zojt e dashtun,

Jehonë m’i bahet t’grishunit; e m’duket

Se bisedoj me ty! . . . Nuk dekka i miri,

 

Jo kurr; e sidomos nja’, i cili ‘i zęmër

E lęn mbrapa m’e ankue. Prej vorrit t’errshem,

Gjumin e dekës ku ai ban, na i flet mendimit,

Ambel edhč na nzitë kah punët e mbara,

E n’mende t’onë gjallon. — Kur Aleksandri

 

Prej Bregut t’Matës ngallnjyes u kap ke vorri,

Ku shuen idhnimi i Prisit t’Mirmidonvet,

Qi atje nën Shé vorfnoi me aq djalë Ekuben,

Iu ndez atŷ flakë zęmra kah lumnija.

Mbi njatë vorr, po, u betue me ngulë flamurin

 

N’skâj t’dheut, e prej selís’ me i zhdrypun mbretent;

E atëherë përpara tij tânë bota shuejti.

Mue edhč, qi sheklli e nji dishir lirijet

T’thepisne raven m’ia kanë shtrue gjallimit,

Mue, po, edhč zęmra mbi vorr tand t’përvujtun

 

M’ndezet kah punët e mbara e kah burrnija.

Përmbi vorr t’and, po, xâ të fortë me e mbajtun

Besen e dhânme — e miqasín e zânme;

Për Fé e per Atme n’ball me i dalë rrezikut:

Të ligshtit doren me ia njitë e t’fortin

 

Mos me e gledhue; kur t’jét me u thânë e drejta,

Mos me i shmangë sŷt’ prej cakut, n’t’cillin mendja

Dishron me u kapë, as kurr mos me u ligshtue

Ndër sá t’vishtira, qi t’na sjellin motet.

Po, po! se pre’ atij vorri kam me shkepun

 

Hovin kah punët e mdhana. Ai kryq dullijet,

Mneren e vorrit qi t’a zbutë, ai qanderr

Ka me m’kęnë ndër salvimet: Engjlli i Zotit,

Qi rojës besnik fuqít t’i pruen mizore,

Gjumin e dekës në vorr mos me t’turbllue,

 

Dér qi të shkimen n’qiellë e hâna e dielli

E t’ngele moti e sheklli mbarë t’rroposet,

E t’vije dita e gjyqit t’rruzullimit,

Ai ka për t’m’kęnun Zâna. E atëherë pa u tutun

Zhgjetat e prehta e t’zjarrta kah me i prehun,

 

Qi kundra vesit do t’ia lshoj njerzimit:

Atë herë un kangët kam me i ndertue kreshnike,

Me t’cillat botës un do t’ia lâ të shkrueme

Se shka viejn armët besnike n’dorë t’Shqyptarit.

E me kangë t’mija ’i përmendar t’madhnueshëm

 

M’vorr tand kam për t’ndërtue, të cillin moti

Me fletë të ngrita kot ka për t’ a rrahun;

Pse, si curr, qi n’mjes t’detit rreh tallazi,

Edh’ ai njashtu do t’jesë ndër gjire t’motit

Qi bumbullojn mbi faqe t’rruzullimit.

 

E atë herë prej bjeshkvet kanë me u djergun Zânat

E me të njoma vjollca e drandofille

Vorrin kanë me t’vallue, e kanë me rritun

Me shum kujdes per qark selvija t’blerta;

E shtektarit mundqar, qi n’ato hije

 

Ka me xânë vend, me ndalë pak gjâ t’dihamet,

Kanë me i kallzue se sa pjesë qiellet vrani

Deka n’atë vorr. E atë botë i largë shtektari

Të lehtë dhén ka me t’urue, e t’paqta e t’buta

Shinat e borën: e, kur n’male t’veta

 

T’dredhojë ke stani, fmís’ ka me i kallzue

Shka ndjeu për tý. E fmija e tij aso bote

Emnin t’ and kanë për t’kndue, e vrrini e bjeshka

Gjithmonë i ri, tue njehë furít e mnershme,

Ambel prej emnit t’ and kanë me jehue.

 

Me maje t’briskut kanë me shkrue mbi lisa

Me shkrola t’njohtne veç e prej barivet:

Kanë me u rritë lisat, përse spata as ręja

S’e prekin landen, ku âsht ravisë aj emen:

E tu’u rritë lisat kanë me u rritun shkrolat;

 

E kshtu ma t’kjarta mbas disá qindvjetve

Nipat mâ t’vonët kanë me i këndue, e emni

Sa t’bjere dielli tokës ka me t’u kndue.