BBC në “Shtëpinë e Gjetheve”: “Shqipëria fut në skenë pajisjen e përgjimit të kohës komuniste”

 “Në komunizëm nuk përgjonim pa lejen e Kryeprokurorit”

Nën vorbullën e debatit politik se vendi ka pajisje përgjimi, një reportazh i BBC, hedh dritë mbi përgjimet në kohën e regjimit komunist. Gazetari Andrew Hosken, udhëtoi në Tiranë për t’u takuar me Nesti Vakon, që për 25 vjet ishte kreu i mbikëqyrjes i Policisë Sekrete, “Sigurimi”. Një artikull i titulluar, “Shqipëria fut në skenë pajisjen e përgjimit të kohës komuniste”,- hedh dritë për përgjimet e kohës komuniste dhe si realizoheshin ato. Vako rrëfen të vërtetat e hidhura nga koha e komunizmit. Gazetari e ka quajtur sistemin e përgjimeve si të çmendur. “Sistem i çmendur”-. Vako u ndje i indinjuar kur unë sugjerova se ndoshta shqiptarët kishin nevojë për mbrojtje, nga Sigurimi i Shtetit.- “Prokurori i Përgjithshëm kishte nënshkruar një urdhër për përgjimin e vendit. Ka pasur një afat kohor se sa kohë mund të spiunohej dikush. Nuk kishte asgjë të paligjshme”,- thuhet më tej në artikull.

 Artikulli i plotë

Nesti Vako mund të jetë më shumë se 70 vjeç, por ai me siguri nuk duket. I veshur me kujdes dhe me një qëndrim të çiltër, flokë të bardhë, të jep përshtypjen se është një profesor i dalë në pension. Në fakt, Nesti Vako ishte ndoshta inxhinieri më i rëndësishëm nën diktaturën ish-komuniste të Enver Hoxhës, në Shqipëri. Disa nga kolegët e tij dhe ai ndërtuan 750.000 apo më shumë bunkerë të urdhëruar nga “paranojaku” Hoxha. Vako ishte për 25 vjet kreu i mbikëqyrjes i Policisë Sekrete, “Sigurimi”, kështu që ai ishte me të vërtetë shumë i rëndësishëm. Për shumë shqiptarë, Sigurim do të thotë: torturë, ekzekutim dhe burgosje. Ata e dinin se ku ishin bazuar agjentët e tyre, në “Shtëpinë e Gjelbër”, ku unë takova z.Vako. Si ai, edhe selia e vjetër e Sigurimit në Tiranë nuk ngjante me atë që unë kisha imagjinuar. Është një shtëpi e ngurtë, me tulla të kuqe, me tuba prej bakri dhe me dritare të lyera me gëlqere. Ajo mund të ketë qenë rezidenca e ndonjë peshkopi. Ajo e mori emrin nga gjethet që përdoreshin për të mbuluar pjesën e përparme. Nesti Vako guida ime, më shoqëroi duke më treguar shtëpinë e braktisur, që së shpejti do të bëhet një muze. Disa ekspozita janë tashmë atje: Regjistrues të prodhuar në Gjermani, mikroçipe në bishtat e fshesave dhe çanta të mëdha me pajisje përgjimi të çfarëdollojshme. Të vetmet gjëra që mungojnë janë cigaret shpërthyese dhe makina e James Bond dhe Aston Martin.

Unë nuk mund të mos ndjeja simpati për Vakon, pavarësisht CV-së së tij të frikshme. Ai më goditi mua me sinqeritetin e tij, duke biseduar në lidhje me rolin e tij për mbrojtjen e njerëzve nga “kryengritësit” dhe “terroristët”.

“Sistem i çmendur” – Ai u ndje i indinjuar kur unë sugjerova se ndoshta shqiptarët kishin nevojë për mbrojtje nga Sigurimi i Shtetit.- “Prokurori i Përgjithshëm kishte nënshkruar një urdhër për përgjim të vendit. Ka pasur një afat kohor se sa kohë ju mund të spiunonit dikë. Nuk kishte asgjë të paligjshme”, -tha ai.

Por ai shtoi se komunistët bënë “shumë gabime”. “Për shembull nuk ishte ky sistem i çmendur i kolektivizimit të fermës, kur njerëzit kishin derra dhe ju hiqnin delet”,- tha ai. “Por ky nuk ishte Enver Hoxha, ata ishin vetëm disa zyrtarë që u përpoqën për ta çuar përpara karrierën e tij”. Një tjetër ish-polic i fshehtë, Adrian Pepaj, ka thënë: “Ne ndalëm sabotimet nga defektet e gjërave dhe jetuam duke humbur”.

Vendi vuajti katër dekada izolimi virtual dhe ajo ende nuk është vizituar nga shumë të huaj.

1941 – Gjermania naziste pushtoi Jugosllavinë dhe komunistët jugosllavë ndihmuan Hoxhën për të krijuar Partinë Komuniste Shqiptare.

1944 – Hoxha merr pushtetin pas luftës guerile komuniste kundër forcave pushtuese italiane dhe pastaj gjermane.

1945 – Mijëra “kriminelë të luftës”, janë ndjekur penalisht për dekada në burgjet e Hoxhës, kurse qindra të tjerë janë ekzekutuar.

1948 – Shqipëria pret lidhjet me Jugosllavinë, merr ndihmën ekonomike nga Bashkimi Sovjetik i Stalinit dhe i bashkohet Paktit të Varshavës më vitin 1955.

1961 – Hoxha kalon besnikëri ndaj Kinës komuniste pas vdekjes së Stalinit

1978 – Hoxha pret lidhjet me Kinën për shkak të reformave atje, pas vdekjes së Mao Ce Dunit

1985 – Hoxha vdes, zëvendësohet nga Ramiz Alia

1989 – Komunizmi bie në Europën Lindore dhe në vitin 1990 shqiptarët formojnë parti politike të pavarura.

 Profili i vendit – Burgu Famëkeq

Diktatori tani vuan poshtërimin e fundit të tiranit të vdekur, duke u bërë një atraksion turistik. Ashtu si “Shtëpia e Gjetheve”, edhe shtëpia e tij e shkatërruar në qendër të Tiranës, është në plan për t’u bërë një muze. Ju tashmë mund të vizitoni bunkerin bërthamor personal të Hoxhës në periferi të Tiranës, (Bunk’Art), një shpellë e madhe nëntokësore. Ambasadori gjerman në Shqipëri, Hellmut Hoffmann, i ka quajtur ato nisma një fillim i mirë. Gjermania po ndihmon për të financuar mbeturinat e epokës komuniste. Por atij i vjen keq që “asnjë nga vendet origjinale, ku terrori ndodhi nuk është kthyer në një vend përkujtimor”. “Ndoshta më famëkeq është kampi i punës së detyruar, i quajtur Spaçi, rreth dy orë me makinë nga Tirana dhe është i “kalbur”,- ankohet ai. “Ata kanë shkatërruar në thelb karakteristikat e një kampi të punës dhe nuk ka më asnjë pllaka, asgjë fare”.

Genc Bejleri nga Ministria e Kulturës Shqiptare, mbikëqyrës i punës tek “Shtëpia e Gjetheve”, tha se: “Ka pasur njerëz që kanë pasur një jetë të lehtë nën regjimin e Hoxhës, por ka pasur shumë më tepër nga ata që kanë vuajtur me të vërtetë”.

“Nëse baba bënte diçka që u konsideronte e keqe dhe u quante një armik, pastaj bijtë dhe bijat e tij do të vuanin për pjesën tjetër të jetës së tyre”, shpjegoi ai. “Ata do të përndiqeshin, ata nuk do të lejoheshin të shkonin në universitete”. Që nga ditët e errëta të diktaturës, Shqipëria ka marrë hapa të mëdha për sigurinë. Pesë vjet më parë, ajo iu bashkua NATO-s dhe sot është kandidate për anëtarësim në BE.

BE-ja ka ndërtuar burgje dhe rrugë të reja këtu dhe fjala është hapja e rrugës për anëtarësimin përfundimtar. Por korrupsioni në politikë dhe gjyqësor mbetet një trashëgimi e së kaluarës. Shqipëria përpiqet për të përmbushur standardet e BE-së, por mijëra njerëz të saj janë larguar tashmë, duke besuar se ata do të jenë më mirë diku tjetër në Europë.